Znikający róż i trochę uciesznych wspominków

             Taki wiersz Poety znalazłem przypadkiem

w przekładzie Sandauera, nie Lama. Zwabił mnie

tu początek jednego z Sonetów do Orfeusza 

(cz. II, XXVI):

        Jakże krzyk ptasi w serce się wpija...

 

       Nie tak dawno czytałem jego młodzieńcze listy

do Lou Salome i myślałem o tym, jaką wagę miała 

dla niego samotność...I o Tołstoja obsesji śmierci,

po spotkaniu z nim.  Tołstoj miał też inną poważną

obsesję, o której młody Poeta milczy - poczucie

winy wobec kobiet tak silne, że dręczyło go przez 

całe życie aż do chwili, gdy zaczął pisać swój dziennik

poufny (nie chcąc, aby wpadł w ręce małżonki).

 

                             HORTENSJE

       

      Różowość tę wymyślił dla nich - któż?

      Kto czuł w zalążkach jej zapowiedź?

      Jak złoty przedmiot co zaczyna płowieć

     łagodnie blednie jej zużyty róż.

     Różowość ta, iż nic nie biorą za nią,

     może w powietrzu nadal trwa jak uśmiech?

     Gdzie jest ten, co ją czule przyjmie, anioł,

     gdy się ulatnia jak woń wielkodusznie?

     A może ją oddają, aby nie

    musiała doznać, co przekwitać znaczy?

    Lecz pod różowym w świat zielone patrzy,

    co słucha, więdnie i już wszystko wie.

 

         I tak się miłość spotyka ze śmiercią, a 

życie przestaje wyglądać różowo.  Rilkego 

czytałem we wczesnej młodości...A teraz 

wracam do niego, po części dzięki przypadkowi.

Zaginął mi spory tom jego przekładów w czarnej

obwolucie, ale na wyprzedaży w Instytucie Filozofii 

UW kilka lat temu kupiłem za ostatnie dziesięć

złotych niewielki tomik Rainer Maria Rilke. Poezje 

w przekładach Artura Sandauera."   

        Lou Andreas-Salome też ostatnio czytałem,

ale jej dziełka psychoanalityczne niewiele dla mnie

znaczą, choć doceniam oddanie sprawie. 

       Nie wiem, czy chciałbym, jak Poeta, tak świadomie

przeżywać swoje umieranie.  Nie chciał nawet łagodzić

bólu wynikającego z choroby nowotworowej - wolał

przeżyć wszystko do końca. 

       Znam sporo ludzi, którzy posiłkują się poezją,

literaturą, filozofią i mistycyzmem, są często piękni

i młodzi, i w jakiś sposób szczęśliwi. Czują się 

wewnętrznie wolni, ale wolność ta niewiele ich

chyba kosztuje.   Mówią wieloma językami. 

Mogą nazwać swojego synka Orfeuszem...

       Jednak najczęściej przenicowali wszystkie izmy 

i zdają się na kulturową grę pojęć. Nie wiadomo, co 

sami naprawdę przeżyli - wzrastają w abstrakcji,

obok życia.  Nie potrafią zdobyć się na realną 

samotność, ani  na poddanie się  próbie i 

kontemplacyjne,  odbiorcze przeżywanie tego, co 

rejestruje ich świadomość.  Żyją pielęgnując swą

szlachetność jak pięknoduchy, ale żyją życiem 

takim samym jak inni, akceptując jego 

zdroworozsądkowe, pragmatyczne, środowiskowe,

"mieszczańskie" reguły. Aż chciałoby się powiedzieć,

że dzięki temu nie zginą. Ale daruję sobie tę 

uszczypliwość.

       Moje filozoficzne studia też takie były, ale

musiałem dodatkowo przejść przez katorgę 

dwuletniej pedagogiki,  ekonomii politycznej 

socjalizmu, historii  ruchu robotniczego, lektorat

języka rosyjskiego z tekstami w rodzaju "Klasy, 

walka klasowa i społeczeństwo", a materializm

historyczny zaznajamiał mnie z historią myśli

marksistowskiej w sposób nie gorszy niż 

"podziemne" wydanie "Głównych nurtów 

marksizmu" Kołakowskiego.  Oczywiście już

wtedy istniał wśród wykładowców kult Husserla

i Heideggera, hermeneutyki i analizy logicznej,

a moi nauczyciele Klemens Szaniawski (miał być

premierem po zmianie ustrojowej, ale zmarł na

raka) i Marian Przełęcki, wywodzili się z tradycji 

szkoły Lwowsko-Warszawskiej.  Poza tym dość

gruntownie  zaznajamiano nas z historią filozofii

od starożytności do czasów nowożytnych (działał

wtedy jako nauczyciel m.in. profesor Marek J. 

Siemek)  To było 80% całego nauczania.   

     Z lektoratami było gorzej. Łaciny uczyłem się

w liceum, a na studiach miałem tylko lektorat z 

języka francuskiego, po tym jak zostałem

usunięty z lektoratu angielskiego. (Nie chcę już

opowiadać tej historii).  Nauczycielami francuskiego

byli magister Wesoły i Hahulski  (autentyczne

nazwiska) - ludzie niezwykle dowcipni.  Wesoły

często powtarzał, że "angielski to język tawerny,

z epoki kamienia łupanego, którym posługują się

prostytutki i Górale z Zakopanego."  Uczono nas

źle.  Pamiętam, jak musiałem uczyć się na pamięć

nazw gatunków serów i części mięsa wołowego,

a także konstrukcji gramatycznych, którymi w 

potocznym języku nikt się nie posługuje. W dodatku

w trakcie zajęć okazało się, że studenci ukrywają

przed magistrem fakt, że już wcześniej się tego

języka uczyli (wszyscy z wyjątkiem mnie) i grupa

została zmieniona z grupy dla początkujących na

grupę dla zaawansowanych.  Mama i żona bardzo

przeżywały mój egzamin.

     Nic dziwnego, że wykład z filozofii francuskiej 

na romanistyce wygłaszałem po polsku.  I tak miał 

dobry odbiór, może dlatego, że bardziej 

koncentrowałem  się na istocie rzeczy, niż na 

niuansach językowych (co oni mieli w codziennym

menu). Jeszcze jakieś trzy lata temu w necie 

odnalazła mnie dziewczyna, którą podobno 

zainspirowałem. Mieszka od dość dawna we Francji.  

Ale nie chcę usprawiedliwiać swego nieuctwa.  :-D

       Chcę jedynie zauważyć, że taki program studiów

wymagał sporego samozaparcia (połowa z 40 

studentów przyjętych wraz ze mną z 250 zdających,

nie zdołała ich ukończyć).  Ja "błyszczałem" na 

zajęciach z psychologii.  Doktor na każdych robił

krótki sprawdzian i oceniał w kategoriach:

      Wiedza + inteligencja;

      Wiedza;

      Brak wiedzy. 

      Jako jedyny zawsze byłem w tej pierwszej

grupie. Niemniej z zajęć otrzymałem jedynie

ocenę dostateczną, ponieważ opuściłem więcej niż

dwa, wracając nad ranem od mej przyszłej żony

pociągiem z Lublina, gdzie spałem na dworcu. 

Niestety nie tylko w zimie pociągi spóźniały się 

i zdarzało się i mnie nie zdążyć na czas. 

Oceniający nie dotrzymał wcześniejszej umowy,

że niewielkie przekroczenie tej liczby nieobecności 

nie będzie miało wpływu na ocenę i z surową miną

zakomunikował mi: "Ma pan szczęście, gdyby nie to, 

że był pan najlepszy w grupie, nie zaliczyłbym panu 

zajęć."

      Nagle, jak po pstryknięciu, zniknął PRL i 

przedmioty ideologiczne (na szczęście też i

pedagogika).  Ale hart ducha pozostał!  Co więcej

w jakimś roku wyznaczono mnie na najcięższy

odcinek - prowadzenie zajęć na Wydziale 

Resocjalizacji. "Wymiękali" tam wszyscy wykładowcy

z Instytutu i panowała opinia, że studiują ją

niemal wyłącznie psychopaci.   Zajęcia były

rzeczywiście nieco szokujące, ale poradziłem sobie

do tego stopnia, że pewien student, chcąc się

wykazać gorliwością, przyniósł na egzamin ogromny

stos książek filozoficznych i położył je na biurku, 

wyznając, że niewiele zdążył przeczytać, ale wie 

przynajmniej, że powinien. Było tego z dziesięć

kilo a może więcej.  I okazało się nawet, że nie mówi 

bez sensu.  To skromna nagroda za mą cierpliwość 

i delikatność - wszak uprzedzano mnie!  

       Po ukończeniu studiów rozpocząłem własne,

prywatne studia nad filozofią Wschodu i do dziś

pamiętam rozmowę z sekretarką Dziekana: "Był

tu taki jeden, co się interesował filozofią Wschodu, 

ale już tu nie pracuje!"   Tak trafiłem z zajęciami

do Instytutu Orientalistycznego i miałem wykład

w największej jego sali przed wykładem o historii

buddyzmu. (Ale o tym już kiedyś wspominałem). 

Pewien doktor niestety habilitowany z mojego 

zakładu, stary PZPR-owiec, po mym referacie na 

temat taoizmu zagaił:  "Żyjemy, jak wszyscy wiemy, 

w kulturze chrześcijańskiej.  Przepraszam za me 

pytanie: Czy pan jest żółty?"  Na szczęście starsza

koleżanka, również habilitowana, zauważyła, że 

"myślę Levinasem", a ja zdążyłem się ugryźć w język 

i nie powiedziałem, że od myślenia mam inny organ.

      Tego rodzaju banalne trudności dobrze wpływają

na charakter człowieka ucząc go chodzić po ziemi

i zaznajamiając z ceną, jaką trzeba płacić  za 

własne zainteresowania i życiowe pasje. Jest to

piękna lekcja społecznego nieprzystosowania. 

A teraz jaki problem z filozofią Wschodu?  W

Krakowie i gdzie indziej uczą jej i nikogo to nie

dziwi...