Teraz jest wojna

        "Ludzie nie potrafią sobie wyobrazić żadnej radości bez idei pieniądza jako przyczyny."  

          (Spinoza)

        

      Ta myśl wielkiego filozofa odnosi się raczej do funkcjonowania społeczeństwa niż do sposobu myślenia i odczuwania poszczególnych osób.  Wciąż istnieją ludzie zdolni do odczuwania radości z tego, co niesie życie, kontakt z bliskimi osobami i z naturą. Być może nawet nie istnieje człowiek, którego nigdy by to nie cieszyło. Jednak postawa życiowa, jaką wymuszają społeczna rywalizacja i potężna reklama, jest inna.  Trzeba zarabiać pieniądze, aby móc żyć "godnie", odpoczywać i dbać o zdrowie, zaspokajać potrzeby bliskich,  często, żeby w ogóle móc przeżyć, albo po to by je topić w nieprawdopodobnej konsumpcji. Kiedy jeden człowiek umiera z głodu, drugi czuje nudę i frustrację z powodu nadmiaru sztucznych potrzeb.

   Reklama stwarza sztuczne potrzeby w sposób nieprawdopodobny.  Pijąc kiedyś kawę w sklepie Tchibo zauważyłem mnóstwo przedziwnych pozornie praktycznych rzeczy bez których z łatwością można by się obyć. Na przykład zestaw kilku małych noży, z których każdy służył do innej fazy oporządzania roślin w domowej kuchni. ( Tu akurat przynajmniej widoczna jest jakaś użyteczność). Być może właśnie tak kształtuje się materialną kulturę, więc osobiście nie widzę w tym nic złego. Problem polega raczej na tym, że w Polsce nadal wielu ludzi żyje na granicy skrajnego ubóstwa, nie ma normalnych mieszkań z  wodą, łazienką i toaletą, a ich problemy życiowe nie polegają na zakupie reklamowanych kosmetyków i suplementów diety, bo nie mają na chleb. Kiedy państwo próbuje im jakoś pomóc nazywa się to rozdawnictwem, a biedę utożsamia się z lenistwem i pasożytnictwem. Mówiąc szczerze uważa sie często takich ludzi za bydło. Życie z wyzysku, albo z tego, co ktoś po kimś odziedziczył uchodzi natomist za szlachetne, nawet jeśli człowiek coś po prostu innym ukradł.

      Każdy jest wciągany w tę grę społecznego zniewolenia.  Żeby zobaczyć morze musiałbym mieć pieniądze. Jeśli chcę czytać i słuchać muzyki muszę pozostawić niezaspokojonymi bardziej elementarne potrzeby. Nie odmawiam wartości rzeczom materialnym. Nie czuję zawiści z tego powodu, że ktoś pływa przez pół roku z delfinami na wyspie Bali, bo nie musi pracować, albo zalicza w ciągu dnia kilka towarzyskich imprez. Chciałbym może aby wrażliwość ludzi nie wiązała się z poczuciem wygody i konsumpcji i z nieustanną zabawą. Przypomina mi się czasem rozmowa z Marianem Przełęckim na jednej z podlaskich wsi.  "Mnie nie przeszkadza brak materialnych potrzeb. - powiedział. - Całkowicie zadowalałoby mnie to, gdybym jak w Korei Północnej miał jedne spodnie i marynarkę z przydziału. Tym, czego nie mogłem akceptować w realnym socjalizmie nie było ograniczenie konsumpcji, a brak wolności." Kiedy profesor i jego żona, profesor biologii, doczekali się sporego mieszkania spółdzielczego, zrezygnowali z niego na rzecz bardziej potrzebujących, ponieważ nie mieli dzieci.  Mieszkali w bloku w jednym pokoju z wnęką. Ledwo mieściło się w nim pianino, na którym grali. Za ścianą mieli pijaka rzucającego butelkami. Nie przeszkadzało im to. W każde wakacje brali taksówkę i kazali się wieźć w jakieś piękne miejsce na łonie przyrody.  Tam profesor odpoczywał, ale też pisał swoje teksty.  I tylko raz wyrwało mu się coś w rodzaju skargi. Przyjechał jego przyjaciel Quine, jeden z największych filozofów i wstyd mu było go zaprosić do takiego mieszkania.  Z okazji któregoś jubileuszu pracy naukowej kupiliśmy Profesorowi mini-wieżę i kilka płyt CD z muzyką klasyczną.  Jego potrzeby były tak skromne, że uważał jakość dźwięku z najtańszego odtwarzacza za "nieskazitelną."  

       Wspominam o tym chcąc zauważyć, że do szczęścia nie każdemu jest potrzebna konsumpcja na wysokim poziomie. Ja sam potrzebuje do słuchania muzyki lepszego sprzętu, ale mój wzmacniacz JVC ma  czterdzieści lat i cudów jakichś trudno się po nim spodziewać a z kolumn pozostała już tylko oryginalna obudowa -  głośniki już kilka razy "poszły."  W odtwarzaczu psuje się to i owo, ale jak na moje skromne potrzeby ma niezłe brzmienie. Podobno produkowała go chińska fabryka zbrojeniowa😀.  Znam ludzi, których sprzęt audiofilski kosztuje około miliona dolarów. Nie czyni ich to ani trochę bardziej wrażliwymi na samą muzykę. Jeśli ktoś z audiofilów jest wrażliwy to nie slucha audiofilskich nagrań tylko dobrej muzyki.

       Jedną z zagadek większej kreatywności odchodzących pokoleń da się wyjaśnić w dość prosty sposób. Ludziom chciało się robić coś więcej i coś innego niż tylko konsumować i znajdowali na to czas i siły nawet w warunkach społecznej opresji. A "teraz jest wojna, ko handluje ten żyje." Jest to wojna wypowiedziana przez świat biznesu i polityków ludzkiej kulturze.