Kilka myśli o samotności

                 SAMOTNOŚĆ METAFIZYCZNA

       W pustce wszechświata każde istnienie jest chwilowe i samotne, a przy tym uwarunkowane przez tysiące przyczyn, na które nie mamy żadnego wpływu. 

                SAMOTNOŚĆ EGZYSTENCJI od chwili narodzin do śmierci. Wszelkie więzi z innymi są czymś w rodzaju iluzji. Iluzji nie bez znaczenia, skoro ludzie są w stanie oddać za nią życie.

                Elzenberg słusznie zauważa, że najbardziej osamotnieni jesteśmy w tym, co dla nas najważniejsze i zarazem najbardziej intymne - w poczuciu wartości istnienia. 

               Mistyków i poetów zachwyca często to, że samotność jest przestrzenią dla kontemplacji. Tylko w samotności możemy poznać prawdę.  W kontakcie z tym, co nazywają Naturą, albo Bogiem - w poczuciu jedności wszelkiego istnienia. Dlatego odróżniają samotność od osamotnienia, wyobcowania ze wspólnoty, w którym widzą zwykle przejaw mizantropii.  

              Jest pewien rodzaj samotności ludzi bardziej wrażliwych i inteligentnych pośród tłumu innych.  Schopenhauer zrobił z tego całą filozofię udręczenia wybitnej jednostki wśród ludzi tępych. Ale czy pogarda dla stada i dla filistra możliwa jest do pogodzenia ze współczuciem dla wszelkich czujących istot?

             Anarchizm i taoizm uważają jednostkę za społecznie zniewoloną przez pełnione role i w tym sensie w sposób nieunikniony osamotnioną i pozbawioną wewnętrznej wolności.  Trzeba szukać kontaktu z naturą, albo więzi z ludźmi opartych nie na przyzwyczajeniu i odgrywaniu jakiejś roli, ale na prawdzie i wewnętrznej spontaniczności.

            Samotnik z całą pewnością różni się od mizantropa i malkontenta, i nie musi być odludkiem.  Jednak we wszelkiej wspólnocie z innymi zachowuje psychiczną i duchową odrębność, unikając ich euforii i potępienia.  Miłość i przyjaźń są możliwe jedynie między wolnymi duchami. Dlatego są czymś tak rzadkim. 

            Alienacja pracy jako rodzaj bolesnego wyobcowania.  

            Dość często uważa się samotność za stan subiektywny jedynie, w którym wzmaga się poczucie cierpienia, ożywa lęk i poczucie bezradności, a myśl o śmierci staje się dominująca. Kontakt z ludźmi starymi i chorymi, a także z opuszczonymi dziećmi i ludźmi pozbawionymi środków do życia uświadomił mi, że samotność istnieje całkiem realnie. 

          Często ci, którzy mówią o obcości i wykluczeniu innych, nie mają o tym najmniejszego pojęcia. Tworzą różnego rodzaju kategorie wykluczenia i mówią o nich tak, jakby kiedykolwiek musieli je przeżywać. 

        Błędem jest szukanie winy w ludziach skazanych na osamotnienie, jakby nie umieli czy nie chcieli znaleźć porozumienia z innymi, albo nie dorastali do obowiązków społecznych. Jak w każdej innej relacji, w relacji osoby z jakąś grupą ludzi rzekomo normalnych, wina może być także po stronie mrowiska, a osłabienie naturalnego konformizmu może mieć wiele przyczyn. 

       To ledwie strzępy myśli o samotności pozostałe z mej rozdartej między ufnością a dystansem wobec życia duszy. W moim poczuciu samotność nie zasługuje na osobny traktat ani na hymn pochwalny. Jedni ją wielbią, inni przeklinają. Trudno się do niej odnosić beznamiętnie. Ale nawet żaba w studni może poczuć, że ma zbyt wiele wody i nie może się wydostać. 

    W samotności chwytamy się czasem jak brzytwy przypadkowego człowieka. 

    Pustelnicy i anachoreci doskonale odnajdują się we wspólnocie. Bez niej byliby nikim. Dla kogo układaliby swe milczące zachwyty, modlitwy i wiersze. Gdzieś daleko jest przecież inny pustelnik, a może nawet cały klasztor! 

    Żart Dalajlamy: Pytany o to, jak uniknąć samotności odpowiedział "Mężczyźni powinni ćwiczyć mięśnie, a kobiety malować się." 

   Lubię patrzeć na ptaki wirujące po niebie przed zmierzchem. Ale przypomina mi to myśl buddyjskiego poety Aśwaghoszy, że z innymi ludźmi spotykamy się jak ptaki nocujące na tym samym drzewie, aby więcej się nie spotkać. 

    Nie miałem nigdy życia rodzinnego. (Oczywiście nie mówię o dzieciństwie, w którym jednak chroniłem się w świecie marzeń). Najbliżsi odchodzili ode mnie, albo umierali, czasem nawet nie wiem, czy żyją. Mniej więcej połowę dojrzałego życia spędziłem w samotności. Czy był to mój własny wybór i konsekwencja drogi życiowej- nie wiem. Moje życie jest błądzeniem po bezdrożach.  Przez innych uważany jestem czasem za samotnika z wyboru, ale nie ma we mnie cienia sympatii dla bycia istotą wyłącznie duchową. Obracając wszystko na chwilę w żart przywołam więc tutaj fragment pieśni Brahmsa: "O kobiety! Przez was zostałem mnichem."