Pochwała dawnej muzyki🥀

          Czym jest dla mnie muzyka dawna?  Przede 

wszystkim, jak słusznie napisał Mistrz Harnoncourt,

nie jest ona dawna, ale wciąż żywa, poczynając

od brzmienia samych instrumentów. Kiedy słucham

violi da gamba, wiolonczeli, lutni (albo teorbanu), 

barokowej gitary, skrzypiec,  organów, klawesynu, 

fletów i oboju, albo delikatnych głosów, to przenoszę 

się w czystą krainę, która być może nigdy nie istniała.  

    Patrzę potem na ludzi, którzy ją wykonują i widzę, 

że to nie są skrzydlate anioły.  Ale piękna muzyka koi 

i ich namiętności i jest w niej coś szlachetnego, 

arystokratycznego - nie w tym jednak sensie, że 

muzycy musieli czasem chodzić w liberiach i 

zaspokajać  próżność swych, często z pozoru tylko 

kulturalnych panów. (Jak każdy rodzaj zniewolenia,

również i ten jest mi obcy). Muzyka porusza struny

duszy, budząc nie tylko podziw dla swej konstrukcji,

brzmienia i formy, ale także afekty, nastroje i głębokie 

przeżycia - przyziemne i metafizyczne, zbliżające

do Boga, który poza nią nie musi wcale istnieć. 

     Nic tak nie koi smutku jak melancholijna muzyka.  

Kiedy jestem zainteresowany jakimś nagraniem 

muzycznym, albo programem koncertowym, zawsze 

obliczam ile jest tam minorowych utworów. (Choć 

melancholia nie tylko w nich jest obecna, a sama 

tonacja w trakcie utworu często zmienia się). 

    Śmierć Bacha w r 1750 uważa się często za datę 

graniczną, po której muzyka miałaby być bliższa

naszym czasom i niedawna :-D   Tym, co we 

wcześniejszej muzyce można naprawdę podziwiać

 jest kunszt kompozytorski, jest ona sztuką,  ale jest 

w niej też element improwizacji, coś w rodzaju 

wolności w dokładnie określonej i odmierzonej 

konieczności -  dlatego tak ważna jest wyobraźnia 

muzyka i jego kunszt wykonawczy.

      Oczywiście to obraz muzyki wyidealizowany. 

Ambicja i rywalizacja nie jest obca muzykom, a

często nawet jest dla nich czymś najważniejszym

i nie potrafią zdobyć się na pokorę wobec dzieł,

które wykonują.  Tak było też w czasach, w 

których powstawała.  

      Mój stosunek do tego muzycznego świata 

przypomina to, co czuję, kiedy w pewnych porach 

dnia i nocy słyszę ptaki.   O pewnych stałych dla 

siebie porach wirują w powietrzu i unoszą się z 

krzykiem jak liście na wietrze.  Nie wspomnę już o 

słowiczych trelach, ani o pohukiwaniu puchacza. 

Wszystko jedno, śpiew czy krakanie, głosy te 

wydają mi się cząstką ich pięknego świata, 

istniejącego w takiej postaci zapewne jedynie w 

mojej wyobraźni, która widzi w nich wyraz 

spontanicznej wolności.  Strawiński w "Poetyce

muzycznej" słusznie zauważa, że muzyka 

powstała z fascynacji odgłosami Natury.

       Dlaczego potrzebne mi jest to złudzenie?

Gra na takich instrumentach muzycznych 

wymaga czegoś więcej niż sportowego treningu i 

wytrwałości.  Jeśli ma być piękna, trzeba jej 

oddać duszę, a poklask z jakim się spotyka, jest

stosunkowo niewielki w świecie zdominowanym

przez ciężkie elektryczne i programowane 

brzmienia.  Dlatego w jej wykonywaniu widzę

raczej afirmację muzyków, niż ich ambicje i udrękę,

afirmację, która niezmiennie mnie cieszy jako wyraz 

pozytywnego stosunku do życia.  I jeśli w samej

muzyce podziwiam melancholię, to w jej graniu

wyczuwam coś, co jest dla mnie powodem do

radości.  Niezmiernie rzadko cieszą mnie jakieś

formy socjalizacji i całym sercem jestem po stronie

Natury, ale wykonywanie pięknej muzyki 

zdecydowanie do nich należy.  

       Napiszę tu ledwie kilka zdań o tak bliskiej mi

muzyce Purcella.  Komponując dla siebie moje 

nagranie muzyki barokowej i C.P. E. Bacha, w 

którym utwory muzyczne (przegrane oczywiście 

z istniejących nagrań), przeplatają się ze śpiewem 

ptaków, który je przypomina, umieściłem tam 

również kilka utworów instrumentalnych Purcella.  

To moje CD nosi tytuł "Ptasia muzyka" i pokazuje

jak muzyka tego rodzaju może być słyszalna

w przestrzeni parkowej, wśród zieleni i drzew.   

Oczywiście miałem na myśli Łazienki, w których 

na powietrzu można usłyszeć straszący ptaki, 

wiewiórki i inne stworzenia i ludzi, łomot z 

Agrykoli.  Jak dotąd "Ptasiej muzyki" słuchała

tylko jedna osoba i to taka, której nawet dobrze

nie znałem, ale pomysł bardzo się jej podobał. 

     Tekst sławnej ody na dzień  Św. Cecylii 

 "Hail Bright Cecilia" Purcella jest nie tylko 

pochwałą muzyki, ale i brzmienia instrumentów, 

a muzyka w cudowny sposób to wyraża.  Organy 

to "Wondrous Machine", są tu też "The airy volin",

"Am' rous Flute and soft guitar."  Muzyka wyraża,

jak przekonuje tekst poety, głos Natury i Duszę 

świata, jest uniwersalnym językiem wyrażającym 

namiętności.  

      Słuchając tej pełnej życia i blasku ody nawet 

wyobrazić sobie nie można jak szybko sam Purcell, 

a nieco wcześniej królowa Maria, na cześć której 

komponował inne piękne utwory - urodzinowe i 

muzykę żałobną, znikną z tego świata.  Zresztą 

ostatnie lata twórczości Purcella były szczególnie 

owocne i przyniosły jego najbardziej dojrzałe 

dzieła, jak np. cudowna "Indian Queen."    

     Wieje teraz za moim oknem przeraźliwy wiatr,

ale śmierć tej Królowej i ukochanego Kompozytora 

z innego powodu pobudza mą wyobraźnię.  Maria 

zmarła na wietrzną ospę, która po szczepieniu o 

mało nie wyrwała mnie z życia, kiedy miałem lat 

pięć  (kilka razy rozmawiałem o tym z matką),

a Purcell, według legendy, na zapalenie płuc 

(podobno żona nie wpuściła go w nocy do domu), 

które kilka razy przechodziłem.  W dodatku film,

który opowiada o tych wydarzeniach, z muzyką

kompozytora ( wykonywaną przez chór, 

solistów i orkiestrę Johna Eliota Gardinera), 

oglądałem po raz pierwszy i jedyny w Londynie. 

Niewiele  już z niego pamiętam, poza pożarem

miasta, ale mam jego soundtrack. 

      Westrup w swej znakomitej książce poświęconej

muzyce Purcella, chwaląc mocno tę odę, zauważa

sceptycznie, że nie zawsze spełnia ona oczekiwania

kompozytora, ale jest wyrazem jego najszczerszych

chęci.  W jednym miejscu nie potrafi jednak 

powstrzymać  zachwytu i o chórze "Soul

of the world" pisze: "Te wspaniałe stronice 

wprawiają niebiosa w drżenie."  

      Nie jestem muzykologiem, ani historykiem muzyki 

i sceptycyzm  autora jest dla mnie raczej 

niezrozumiały.  Podobnie jak porównywanie tego 

chóru z arcydziełami chóralnymi Haendla, który 

wyznał kiedyś skromnie, że daleko mu do Purcella.  

Jednak te uwagi są z punktu widzenia tego, o czym 

wspominam, zupełnie marginalne.  

     Wśród utworów solowych tej ody jest kilka bardzo 

pięknych, ale Westrup wyróżnia "Wondrous 

Machine."   Ja uwielbiam duet "Hark! hark! each 

tree" i to niemal bez względu na to, kto go wykonuje.

      Byłem w Londynie podczas celebracji 

trzechsetnej rocznicy śmierci Purcella w 1995 r,

ale nie stać nas było z Miss B. na bilety. 

Wyprodukowano wtedy nawet specjalną trąbę,

kopię tej, jaka była używana przy wykonywaniu

jego muzyki żałobnej.  Jednak szczęście mi trochę

sprzyjało i kiedyś podczas wieczornego spaceru

po parku Hampstead Heath, siedząc na ławeczce

z najbliższą mi wtedy osobą, usłyszałem kilka mych 

ulubionych utworów instrumentalnych Purcella. 

Grała je na parkowej scenie w oddali, przed 

siedzibą lorda Mansfielda,  jakaś orkiestra.  

    Te ulotne utwory, będące częścią jego semi - oper,

w których jest sporo muzyki instrumentalnej

i muzyki teatralnej, układa się dość często w osobne 

suity.  Najbardziej znaną z nich jest suita 

"Abdelazer."  Z utworów instrumentalnych poza 

cudowną symfonią z "Indian Queen" (symfonie te 

to oczywiście bardzo krótkie utwory nie mające,

poza nazwą, wiele wspólnego z późniejszymi 

symfoniami) najbardziej lubię  "Courtain Tune" i 

"Symphony while the Swans come forward" z 

trzeciego aktu "The Fairy Queen", a także 

początkową muzykę z "Dioclesiana."  (Ale wykonuje 

się też często wersje instrumentalne jego pieśni 

i arii). 

      Przed chwilą przebudziły się ptaki, 

jest 6.40 i muszę kończyć mą krótką opowieść,

która nie wyraża nawet tysięcznej cząstki moich

muzycznych fascynacji.  Pisząc tu, ze względu na 

brak zainteresowania, z rzadka tylko o muzyce, 

którą żyję, mówię zawsze właściwie bardziej o 

życiu i moich przeżyciach, niż o samej muzycznej

formie.  Niech Czytelnik sam oceni, czy to dobrze.

Inaczej nie potrafię...