Późnojesienne nastroje

                                   zdjęcie nazumi13

 

               Homer, a w VII w p. n. e twórca liryki 

     miłosnej Mimnermos, porównywali los człowieka

     z losem nietrwałych liści.   Chciałem przytoczyć

     tu wiersz Mimnermosa, który jest mi, mimo 

     swego pesymizmu bardzo bliski, ale musiałbym szukać 

     go przez całą noc bez większej nadziei, że go odnajdę. 

     Dlatego odżałuję tu piękno samego utworu i nie będę

     go również streszczał.  Ledwo się rodzimy a dopada

     nas starość i śmierć, zauważa poeta.  Ale konstatując

     to odzieramy jego wizję przemijania z całej poezji.  

          Mówiąc o przenikaniu się i wzajemnym związku

     greckiej poezji i filozofii często przytaczałem ten 

     wiersz podczas moich wykładów.  Mówiłem też o tym,

     jak Grecy w tym czasie pojmowali duszę i o ich 

     przekonaniu, że po śmierci jest ona pozbawiona pamięci

     i sił witalnych i jest właściwie senną marą.  O jej 

     istnieniu świadczy jedynie to, że mamy we śnie wizje

     i coś sobie wyobrażamy. Jeden dzień najlichszego życia

     na ziemi jest więcej wart niż wieczność w zaświatach.

           Później, nie w tym archaicznym okresie, orficy, 

     Pitagoras,  Platon, a jeszcze później Plotyn i 

     neoplatonicy pojmowali ją inaczej, a jeszcze inaczej stoicy, 

     Arystoteles i Epikur.  Warto poczytać starą, ale dobrą 

     historię filozoficznej psychologii Bretta i zobaczyć jak to 

     wyglądało. 

           Ja chcę tu powiedzieć o czymś innym, pozostawiając 

    kwestię istnienia duszy na boku, a raczej zwierzyć się   

    z pewnego nastroju. Jesień to dla mnie zawsze pora, 

    nim przyjdą listopadowe chłody, oswajania się z 

    przemijaniem i z nicością.  Nie jestem chyba w tym

    całkiem odosobniony. Lato w naszym klimacie trwa krótko, 

    przewala się burzliwie i nagle przechodzi w porę niekoniecznie 

    złotą, w której życie dogorywa a dzień gaśnie zbyt szybko   

    w mroku i mgłach zmierzchu.  Drzewa gubią liście, mucha  

    mrze bezsensownie, pies chłepce wodę z brudnej kałuży, 

    trzęsąc się z zimna na bezdrożu, wiatr wieje, a deszcz zalewa 

    wszystko.  We mgle ożywają cienie zmarłych. 

        Jednak nie ma we mnie żalu, że życie upłynęło, jaki 

    odnaleźć można w jesiennym wierszu Iwaszkiewicza z 

    zapachem wanilii i trupim, ze świerszczami, kastanietami 

    i klepsydrą.  Dionizos w moich życiu dawno przysnął, a 

    może przeobraził się w zupełnie inne bóstwo i nawet już 

    nie wegetuje w cmentarnych bluszczach. W moim  życiu 

    nie było żadnej obfitości ani spełnienia, niczego, co można 

    by porównać do owoców jesieni.  Raczej twardość losu i 

    nieuniknioność straty. Ledwie kogoś lub coś pokochałem, 

    a już to traciłem.  Tak więc to pożegnanie z łąką i słońcem 

    i wejście w zaświaty jest dla mnie czymś chłodnym.  

    Jak napis na londyńskim nagrobku "Darkness without no 

     sorrows." Przeraża mnie zawsze jedynie wiosna i myśl o 

     dogasaniu w pustce i samotności, kiedy życie ekspoloduje.    

     Nic nie może się równać tej wiosennej melancholii. 

         Strata...Dziewczyna, której chłopca zakatowała, jak

     myśli, policja,  powiedziała, że śpi wąchając zapach jego 

     koszuli.  Wzruszyło mnie to...I nie ma to żadnego 

     znaczenia, gdzie i kiedy to było, bo mogło się zdarzyć 

     wszędzie.  Jeden z komentarzy do buddyjskiej "Sutry 

     serca" nosi tytuł "Nie ma cierpienia."  Ma to w sobie

     metafizyczną prawdę, która jest tak daleka od przeżywania

     życia przez większość ludzi, że można ją potraktować jedynie

     jako paradoks.  Człowiek, który obumiera jako człowiek,

     może czuć taki komfort pustki.  Buddyzm oczywiście próbuje

     łączyć taką mądrość z głębokim współczuciem, co bynajmniej 

     nie jest oczywiste...