Sens nauki Chrystusa według hrabiego Tołstoja

                                                   Dankowi i naszym prawicowym, 

                                  "chrześcijańskim"politykom...

 

      "Ten sens można wyrazić następująco: Chrystus poucza ludzi, 

aby nie robili rzeczy głupich...

      Chrystus powiada:nie wpadaj w gniew, nie uważaj nikogo za

niższego od siebie, to głupie. Będziesz się złościł, krzywdził innych

- tobie samemu będzie gorzej. Tak jeszcze powiada Chrystus: 

nie lataj za wszystkimi kobietami, połącz się z jedną i żyj z nią, 

a będzie ci lepiej. I jeszcze tak mówi: nie zobowiązuj się wobec 

nikogo do żadnych rzeczy, albowiem każą ci robić głupstwa i 

zbrodnie. I jeszcze tak mówi: nie płać złem za zło, albowiem zło  

wróci do ciebie i będzie gorsze niż przedtem, jak zawieszony nad

miodem kloc, który zabija niedźwiedzia.  I jeszcze powiada: nie

uważaj ludzi za obcych tylko dlatego, że zamieszkują oni inną 

ziemię i mówią innym językiem. Jeżeli będziesz miał ich za 

wrogów i oni ciebie będą mieli za wroga - tobie samemu będzie 

gorzej. A więc nie czyń tych wszystkich głupich rzeczy, a będzie 

ci lepiej.

     ...Pokolenie za pokoleniem pracujemy nad zabezpieczeniem

swego życia za pomocą gwałtu i utrwalenia swojej własności.

Wyobrażamy sobie, że szczęście polega na posiadaniu jak 

największej władzy i jak największej własności. I tak żeśmy 

do tego przywykli, że nauka Chrystusa mówiąca, iż szczęście 

człowieka nie może zależeć od władzy i mienia, że bogaty nie 

może być szczęśliwy, wydają nam się żądaniem ofiary w imię

dobra przyszłego.  Tymczasem zaś Chrystus bynajmniej nie

wzywa nas do żadnej ofiary, przeciwnie poucza nas, abyśmy

nie czynili tego, co gorsze, lecz tylko to, co lepsze jest dla

nas tutaj w tym życiu. Z miłości do ludzi Chrystus uczy ich

wstrzymywania się od zabezpieczania własnych interesów

przemocą i do posiadania dóbr, podobnie jak z tych samych 

pobudek poucza ludzi, aby wstrzymywali się od bójek i 

pijaństwa. Chrystus mówi, że ludzie będą szczęśliwi, jeżeli 

poniechają stawiania sobie oporu i wyrzekną się własności, i 

przykładem swego życia to potwierdza. Mówi on, że człowiek 

kierujący się Jego nauką musi być w każdej chwili 

przygotowany na śmierć wskutek gwałtu zadanego mu

przez innych, wskutek zimna i głodu, i nie może być pewny

ani godziny swego życia...

      Złudzenie polega na fałszywym przeświadczeniu, że życie 

nasze może być zabezpieczone poprzez walkę z innymi ludźmi.

Jesteśmy tak przyzwyczajeni do tego złudzenia pozornej 

gwarancji, jaką obwarowujemy swe życie i swoją własność,

że nawet nie zauważamy, co przez to tracimy. A tracimy

wszystko - życie całe. Wszystkie nasze dni pochłania troska 

o owo zabezpieczenie naszego życia, ciągle tylko 

przygotowujemy się do tego, aby żyć, i w rezultacie na 

właściwe życie nie pozostaje czasu.

     A wystarczy przecież na chwilę uwolnić się od tego

przyzwyczajenia i spojrzeć na nasze życie z boku, aby przekonać 

się, że wszystko, co robimy dla rzekomego zabezpieczenia 

naszego życia, robimy nie po to, aby zabezpieczyć nasze życie,

lecz tylko po to, żeby zajmując się tym, zapominać, że życie

nigdy nie jest i nie może być zabezpieczone...

     Być biednym, być nędzarzem, być włóczęgą, to właśnie to,

ku czemu wzywa nas Chrystus; to, bez tego nie można wejść

do królestwa Bożego, bez tego niepodobna być szczęśliwym

tu, na ziemi."  

     

    Nie chcę obciążać tekstu Tołstoja własnym komentarzem

i wybrałem tu jedynie fragmenty utworu pisarza

"Na czym polega moja wiara?", mówiące o moralnym

i najprostszym sensie słów Jezusa. Oczywiście wiara 

miała też dla niego sens metafizyczny. W innym utworze

Tołstoj wymienia jego zdaniem najważniejsze 

uwarunkowania szczęścia w ludzkim życiu...

     Czy Jezus (jako postać historyczna, człowiek, który

umarł dla swej wiary), był szczęśliwy?  Nie wiem...Być 

może od chwili, kiedy wypowiedział słowa "Smutny 

(zraniony) jestem aż do śmierci" - nie był.  A jeśli, jak 

twierdzi wielki pisarz, Chrystus nie domaga się od nas 

ofiary, to dlaczego sam ją poniósł i jaki jest wobec tego 

sens naśladowania go? Jak należy rozumieć słowa 

hrabiego Tołstoja o tym, że wierzący powinien być 

biednym włóczęgą?  Dlaczego wobec tego sam nie rozdał 

swego majątku ubogim i nie zrezygnował z pisania i 

głoszenia swego przesłania (nieprzeciwstawiania się złu)? 

Czy była to z jego strony ofiara? A czy nie musimy troszczyć

się o zachowanie i zabezpieczenie życia naszego i naszych

bliskich?  

      Nie odpowiem tu na te pytania z dociekliwością

godną Uljanowa, który demaskuje Tołstoja jako wroga

ludu spragnionego rewolucji socjalnej, ponieważ sens 

przytoczenia tu jego słów jest dla mnie inny. Myślę, że 

słowa te ukazują właściwy kierunek w refleksji nad 

życiem, ludzką historią, rozwojem moralnym człowieka 

i jego sytuacją egzystencjalną.   

    Samotnik Rilke, który miał szczęście w młodości 

spacerować i rozmawiać z Tołstojem w Jasnej Polanie, 

pisze, wspominając to spotkanie w jednym z listów, 

że Tołstoj w swych utworach stale mówi i myśli o śmierci, 

którą wyjątkowo głęboko przeżywa i zauważa w życiu. 

Śmierć Anny Kareniny i Iwana Iljicza nie są tu 

wyjątkiem.  (Nie mówiąc o bohaterach "Wojny i pokoju").

    W moim poczuciu "Śmierć Iwana Iljicza" jest utworem,

który powinien w młodości przeczytać każdy człowiek,

jeśli chce cokolwiek rozumieć z życia. Śmierć nie była

dla Tołstoja, jak dla Canettiego, obsesją, lecz podstawowym

faktem związanym z poczuciem wartości życia i sensu

jego przemijania aż do końcowej fizycznej zatraty...