Książka nie poddana kwarantannie czasem zaraża

      Skoro już musiałem wyjść, to
odwiedziłem księgarnię. Sytuacja
podobna. Staruszkowie okutani 
w maski ledwo co zipią, a młodzi
hasają sobie bez maseczek 
pokasłując od czasu do czasu.  
   Upolowałem cenną książkę
emerytowanej Pani Profesor z
UJ na temat kultury japońskiej.    
Zawsze ceniłem jej twórczość 
i miała być nawet recenzentką 
mojej rozprawy habilitacyjnej. 
Czuje się, że należy do tego 
szlachetnego pokolenia 
humanistów, które bezpowrotnie 
odchodzi.
    W rozdziale zatytułowanym 
"Melancholia" jest rozróżnienie 
między melancholią w znaczeniu
depresji, czy rozpaczy, a 
estetyczną melancholią
przemijania, która wynika z
akceptacji losu i doskonale godzi 
się z pogodą ducha. 
    Pogodna melancholia, zaduma, 
tęsknota, czy rozrzewnienie, to 
przecież coś innego niż depresja, 
w której samo poczucie piękna, 
podobnie jak uczuciowość (za
wyjątkiem uczucia smutku)
najczęściej zanika. Ten drugi rodzaj 
pogodnej i ulotnej melancholii jest 
charakterystyczny dla poezji 
i kultury japońskiej. Ale przecież 
nie tylko dla niej i dlatego mottem
tego rozdziału są pełne poetyckiego
uroku słowa Gałczyńskiego.
    Autorka przypomina znaczenie
takich podstawowych pojęć 
estetyki japońskiej jak: 
wabi, sabi, aware, yugen,  
sabishi. Określenia te są trudno
przetłumaczalne i trzeba raczej
rozjaśnić ich sens, co możliwe
jest nie przez ich definiowanie,
ale dzięki uchwyceniu nastroju,
jaki wyrażają - melancholii 
przemijania, opuszczenia,
samotności, tajemniczej głębi
istnienia. Swe rozważania 
ilustruje nie tylko konstatacjami
estetyków, czy filozofów, ale
przede wszystkim przykładami
klasycznej japońskiej poezji,
co czyni lekturę bardzo 
przyjemną, bo są to prawdziwe 
perły. Nie zacytuję ich, ponieważ
wniosłem książkę do domu
i nie poddałem jej kwarantannie,
a trudno myć ręce przed każdym
uderzeniem w klawiaturę. 
    Szymańska nie tylko zauważa
to, co wcześniej zauważyli inni,
ale wyraża często własne,
cenne intuicje, jak ta, że
samotność może koić smutek
opuszczenia. Wiele z tego 
sposobu patrzenia na życie, tak
widocznego w kulturze japońskiej,
to poczucia bardzo mi bliskie, 
ponieważ żyję samotnie, poza
jakimkolwiek kręgiem towarzyskim     
(pomijając czytelników moich
zapisków).
    Szanując kulturę jej myśli
i wypowiedzi i nie mając do Autorki
o nic żalu, a przeciwnie czując wobec 
niej wdzięczność, chciałbym krótko 
zwrócić uwagę na to, z czym nie do 
końca się zgadzam.  
    Samo przeciwstawienie 
melancholii jako choroby, pogodnej
melancholii przemijania, ma 
oczywiście głęboki sens. Ale choć
autorka zauważa, że nie ma nic 
bardziej okrutnego niż przemijanie,
nie wspomina jednak o najgłębszej
melancholii cudownie czasem 
pięknej myśli i poezji Wschodu 
i Zachodu, która nie jest już jedynie 
"pogodną", ani "przelotną" 
melancholią.  
    Mam wrażenie, że wpatrzona 
w ideał kultury zen i greckiej 
filozofii, przejęzyczyła się pisząc 
o "przelotnej" melancholii zamiast 
o melancholii ulotnej. 
    Nastrój cytowanych przez nią 
wierszy jest bowiem czasem 
głęboko i trwale melancholijny, a
ulotność to nie cecha samego 
nastroju, a przemijającej chwili.
Kiedy wspomina o pięknej 
melancholii Greków, powołuje się na 
stoików i Epikura, jakby "wypierała"
ze swej świadomości istnienie 
poezji lirycznej i tragedii w ich 
najmniej pogodnych przejawach. 
Zresztą japońskie aware wyraża także
głęboką melancholię. 
     Spokój i pogoda ducha, podobnie 
jak poczucie piękna, to często 
kwestia iluzji, którą trzeba czasem 
rozproszyć, żeby dotrzeć do piękna
głębszego i bardziej przejmującego...